इलामको सुर्याेदय नगरपालिका–५ (साविकको समाल्बुङ)मा पर्ने अन्तु डाँडा देश विदेशमा चिनाउनै नपर्ने पर्यटकीय गन्तव्य भइसकेको छ ।
यो ठाउँ केवल सूर्याेदयका लागि मात्र प्रसिद्ध छैन, यहाँको सामुदायिक होमस्टे संस्कृतिले पनि नेपाली ग्रामीण पर्यटनको छुट्टै पहिचान बनाएको छ । यस्तो पहिचान बनाउने मध्येका एक पात्र हुन् स्थानीय धनकुमार आले ।
२०५२ सालतिर, करिब ३० वर्षको उमेरमा आलेले अन्तु डाँडामा पेइङ गेस्ट हाउसको शुरुवात गरेका हुन् ।
त्यो समय आज जस्तो सुविधा सम्पन्न थिएन, तर आत्मीयता र संस्कार साँच्चै गजबको थियो । सूर्योदय हेर्न भन्दा पनि उदाउँदो सूर्यको पूजा अर्चना गर्ने चलन थियो उ बेला ।
आलेका अनुसार त्यतिबेला विशेष साधु–सन्तहरू सूर्यको पूजा गर्न तथा भाकल पूरा गर्न अन्तु डाँडा आउने गर्थे । गाउँमा आउने पाहुनाको मुख्य लक्ष्य भनेकै भोलीपल्ट उदाउँदो सूर्यको पूजा गर्नु हुन्थ्यो । त्यसका लागि लामो दुरीको यात्रा उसै पनि कठिन हुन्थ्यो । यातायातका साधन अहिले जस्तो अन्तु सम्म आउनै सक्दैन थिए । फिक्कल र त्यो भन्दा पनि टाढादेखि २० औं किलोमिटर हिंडेर आएका सूर्यका दर्शनार्थी (पाहुना) लाई बास बस्न र उपयुक्त व्यवस्थापन गर्न दिन सक्ने क्षमता प्रायः अन्तुबासीसँग थिएन ।
जहिलेसुकै (सधैंभरी) पाहुना भन्दैमा सित्तैमा निशुल्क गाँस र बासको व्यवस्था मिलाउन सक्ने आर्थिक ल्याकत हुने कुरा पनि भएन । गाउँमा आएका पाहुना धनकुमार आलेकै निवासमै ओत लाग्न आउने अर्को मुख्य कारण धनकुमारका बुबा वडाध्यक्ष हुनुहुन्थ्यो पञ्चायतकालमानै ।
त्यसैले जो सुकैले आलेको निवासमै नयाँ आउने पाहुनालाई पठाइदिन्थे । त्यो चाप आले परिवारलाई दिनदिनै बढ्दै गयो ।
आलेले पुराना दिन सम्झिँदै भने – लागेको खर्च दिन्छौं भन्ने पाहुना पनि आए त्यो बेला आफैलाई अप्ठ्यारो लाग्दा लाग्दै पनि “पेइङ गेस्ट” का रूपमा स्वीकार्न थालियो । विस्तारै यही चलन बस्यो । थाहै नपाइ हाम्रो घर त होमस्टे (घरबास) पो भएछ । यसले आम्दानीको बाटो पनि खोल्यो ।
पाहुनालाई फूलमालाले स्वागत गर्ने, घरमै भएको साधारण कोठामा बसाउने र आफ्नै बारीमा फलाएको तरकारीबाट खाना खुवाउने परम्परा थियो उ बेला ।
होमस्टेमा साँझ परेपछि मादल र हार्माेनियमको धुनमा पाहुना र स्थानीयबीच घुलमिल हुने वातावरण बन्थ्यो, जसले रात बितेको थाहै हुँदैनथ्यो ।
२०५० सालतिर गाउँमा “साना किसान” कार्यक्रम प्रवेश गरेपछि आर्थिक व्यवहारमा परिवर्तन आयो ।
त्यसभन्दा अघि अलैंची खेतीबाट हुने आम्दानी दादनी प्रथामा आधारित थियो, जहाँ अग्रिम पैसा लिएर उत्पादन बेचिन्थ्यो । तर साना किसानले दिएको आर्थिक तालिमपछि गाउँलेहरूले खर्च नियन्त्रण गर्दै बचत गर्ने बानी विकास गरे । यसले होमस्टे व्यवसायलाई पनि दीगो बनाउन मद्दत पुरयायो ।
त्यतिबेला पूर्वाधारका हिसाबले धेरै चुनौती थिए । पाहुनाका लागि घर बाहिर आँगनको पल्लो छेउमा शौचालय बनाइएको थियो । घरभित्र शौचालय बनाउने कुरामा पाकाहरु सहमत नहुँदा अप्ठ्यारो थियो । तर साना किसान कार्यक्रममार्फत निःशुल्क शौचालय निर्माण भएपछि विस्तारै सोचमा परिवर्तन आयो र आधुनिक सुविधा भित्रिन थाले ।
अन्तु डाँडाको होमस्टेमा विदेशी पाहुनासमेत आकर्षित भएका थिए । आलेका अनुसार एकपटक इजरायलका राजदूतसमेत यहाँ आएका थिए । आज समयसँगै होमस्टे व्यवसाय विस्तार त भएको छ, तर पहिलेको जस्तो आत्मीयता र सांस्कृतिक घनत्व घट्दै गएकोमा आलेलाई चिन्ता छ । “पहिले पाहुना परिवारकै सदस्यझैँ हुन्थे, अहिले व्यापार बढी भयो, आत्मियता र भावनात्मक सम्बन्ध कम,” आले भन्छन्।
ग्रामीण पर्यटन, आत्मनिर्भरता र सामुदायिक सहकार्यको प्रेरणादायी उदाहरणका रुपमा रहेका आले परिवारले देखाएको बाटोले अन्तु डाँडाको पर्यटकीय बिकासमा ठुलो योगदान दिएको छ । अहिले अन्तु डाँडा र आसपासमा सूर्योदय हेर्न आउने, यहाँको प्राकृतिक सौन्दर्यता डाँडा काँडा र हरियाली क्षेत्र, रमित लाग्दा फूल हेर्ने र शान्त वातावरण रोज्ने देश विदेशका पाहुना दैनिक झण्डै ३/४ सयको संख्यामा आउने गर्छन । उनीहरुको आवश्यकता र सुविधालाई मध्यनजर गर्दै यहाँ पछिल्लो समय ५० भन्दा बढी होमस्टे (घरबास) चलेका छन् । त्यो भन्दा धेरै झण्डै ८० वटा पर्यटक लक्षित होटल तथा रिसोर्टहरु यहाँ खुलिसकेका छन् । आलेको दाबी छ कि –अन्तुडाँडा सामुदायिक होमस्टेनै नेपालको पहिलो आधिकारिक होमस्टे हो ।
होमस्टे बसाईको आनन्द बेग्लै किसिमको हुँदा हुँदै अस्वस्थ प्रतिस्पर्धाले अहिले होमस्टे व्यवसायमा पनि खोटहरु देखिन थालेकोमा भने धनबहादुर भने चिन्तित छन् ।
धनबहादुर भन्छन– होमस्टे भनेका छन् होटल, रिसोर्ट खुलेका छन् । पर्यटकीयस्थलहरुको बिकास र यहाँको प्रवद्र्धनका लागि वास्तविक रुपकै होमस्टे संस्कृतिलाई पुनः ब्यूँताउनुपर्ने अवस्था रहेको होमस्टे व्यवसायीहरुको भनाई छ ।
